Gebelikte Sigara Kullanımının Bebeğin Beyin Gelişimine Etkileri

Editör: Uzm. Dr. Sedat İRGİL

cigarette-110849_960_720Hamilelikte sigara kullanımının zararlı olduğu yeni bir bilgi değil; hemen hemen herkes gebelikle birlikle -hatta gebelikten önce- sigara kullanımının derhal bırakılması gerektiğini bilir. Ancak zararların boyutu ve etki süresi hakkında yeterli bilinç oluşmamış olmalı ki, günümüzde bile anne adaylarının neredeyse yüzde 10’u hamilelik süreçlerinde sigara başta olmak üzere nikotin içeren ürünler kullanıyor. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki anne karnında nikotine maruz kalan çocukların beyin gelişimleri de olumsuz yönde etkileniyor ve bu zararlı etkiler sadece anne karnında kalmıyor; doğumdan sonra da uzun yıllar devam ediyor… Gebeliği süresince sigara içen annelerin çocuklarında bilişsel ve davranışsal sorunlar ortaya çıkıyor.

Bilim insanları anne adaylarını, sigara kullanımının hamilelik sürecine direkt olumsuz etki ettiği ve bazı risk artışlarına sebep olduğu konusunda uzun yıllardır uyarıyorlar.  Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Cem Fıçıcıoğlu bu risk artışlarının bazılarını şöyle sıralıyor:

– Kendiliğinden düşük (içenlerde içmeyenlere göre 1,5 kat fazla)
– Kromozomal olarak normal bebeğin düşüşü (içenlerde içmeyenlere göre yüzde 39 fazla)
– Zamanından önce suyun gelmesi
– Erken doğum içenlerde içmeyenlere göre 1,5 kat fazla)
– Düşük doğum ağırlığı olan bebek
– Ani bebek ölümü sendromu

baby-1295826_960_720Gebelikte sigara kullanmaya devam eden ve görünüşte sağlıklı bebekler dünyaya getiren anneler nikotinin zararlı etkilerinden kurtulduklarını zannedebilirler. Oysa hayvanlar üzerinde yapılan bilimsel araştırmaların sonuçlarına bakıldığında, gebelikte sigara kullanımının bebek için hayat boyu etkisini sürdüren zararları olduğu görülüyor. Bu çalışmalarda, nikotine maruz kalan bebeklerle anormal beyin gelişimi ve davranışsal bozukluklar arasında bağlantı kuran bulgular göze çarpıyor. Sigara kullanımına bağlı olarak bebeğin vücuduna ve beynine giden kan miktarının azalması, beyin gelişiminde harabiyete neden olmasının yanı sıra, sigara içen annelerin düşük ağırlıkta doğan bebeklerinin ilerleyen yıllarda hastalıklara karlı daha dirençsiz olduğu gözleniyor.

Buffalo Üniversitesi’nde yapılan bir çalışmada, döllenmeden doğum sonrası döneme kadar nikotinli içme suyu tüketen hamile farelerin ve yavruların gelişimleri takip edildi. Sütten kesildikten sonra yavruların sistemine nikotin aktarımı olmamasına rağmen, yavrularda aşırı hassas korku şartlanması gözlendi. Normal farelerin görmezden geleceği etkilere nikotine maruz kalan fareler aşırı tepki veriyor ve korku duygusu sergiliyorlardı. Nikotine maruz kalan yavruların omurgalarında da dallanma anormalliği gözleniyordu. Beyinde sinapslar arasında iletim, aktarım ve plastisitenin (esneklik/yoğrulabilme) düzenlenmesinden sorumlu alanlarda etki ettiği de çalışmanın bulguları arasındaydı. Özetle nikotin, yavruların bilişsel ve davranışsal gelişimini direkt olarak etkiliyordu.

Bir başka çalışmada ise sebep-sonuç ilişkisi direkt olarak bulgulanamamış olsa da, nikotinin beyin kimyasalları üzerindeki bilinen etki ve faaliyetleri göz önüne alındığında gebelikteki sigara kullanımının ilerleyen dönemlerde çocukta depresyon, dikkat bozuklukları, öğrenme ve davranışsal sorunlara sebep olabileceği ve nikotin bağımlılığına eğilim kazandırabileceği vurgulanıyor.

birth-466140_960_720Beynin hipokampus bölgesi DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)ile ilişkili olduğu bilinen limbik sistemin bir parçası olmanın yanı sıra,  kısa süreli hafıza ve ardışık öğrenmeden de sorumlu bir bölgedir. Beynin serebellum kısmı yani beyincik ise motor kontrolünün duyusal girdi ve koordinasyonundan sorumlu. Bu iki bölgenin nikotine dayalı zarar görmesi görsel sistem, işitsel sistem, duyu korteksi ve duyu sistemleri üzerinde gelişimsel dezavantajlar yaratıyor. Beynin hipokampus bölgesinde meydana gelen değişimlerin bireyin hafıza, davranış, motor ve bilişsel fonksiyonlarını da etkilediği düşünülüyor.

Gebelikte sigara kullanımını bebeğin beyin gelişimi üzerinde geri dönüşsüz hasarlar yaratıyor. Biz, yapılan bilimsel çalışmalar sayesinde bu hasarların sadece bir kısmını biliyoruz. Diğer yandan bilim dünyası, anne karnında maruz kalınan nikotinin zararlı etkilerinin kendini hayat boyu gösterdiğine dair çalışmalarına son hızla devam ediyor. Bu durumda, dünyaya gelecek bir canlının yaşam kalitesini kendi alışkanlıkları çerçevesinde şekillendiren anne adaylarının çok daha yüksek bir bilince ulaşması ve bu bilinci sadece zararlı alışkanlıklardan uzak durarak değil, bebeğin tüm ihtiyaçlarını daha anne karnındayken tamamlayarak hayata geçirmesi gerekiyor. Anne karnı dahil ilk 1000 günde bebeklerin sağlıklı beyin gelişimine dair ipuçları veren makalemizi buradan okuyabilirsiniz.

Kaynak1 Kaynak2 Kaynak3 Kaynak4

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir